Τα δύο μοναδικά έργα παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά από τον δήμο της Ρώμης πριν από δύο ημέρες, αποτελώντας το αποτέλεσμα ενός τεράστιου προγράμματος αποκατάστασης που διήρκεσε συνολικά 14 χρόνια.

Τα ευρήματα εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια ανασκαφών στα υπόγεια των Λουτρών του Τραϊανού, στον λόφο Οππιο, σε απόσταση αναπνοής από το Κολοσσαίο.

REUTERS/Remo Casilli

Ένα μωσαϊκό ύψους 10 μέτρων

Το λεγόμενο «Μεγάλο Μωσαϊκό» έχει ύψος περίπου 10 μέτρα και μήκος 16 μέτρα και βρίσκεται κάτω από τον λόφο Οππιο, στην περιοχή όπου ο αυτοκράτορας Νέρωνας κατασκεύασε το περίφημο «Χρυσό Σπίτι» του, μεταξύ 64 και 68 μ.Χ.

Οι διαστάσεις του το καθιστούν το μεγαλύτερο τοιχογραφικό μωσαϊκό που έχει αποκαλυφθεί μέχρι σήμερα στον ρωμαϊκό κόσμο, σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Φραντσέσκο Πατσέτι.

Κατά την παρουσίαση του αρχαιολογικού χώρου την Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου, ο Πατσέτι εξήγησε ότι οι εργασίες ανασκαφής συνεχίζονται, καθώς οι αρχαιολόγοι δεν έχουν ακόμη διαπιστώσει πού ακριβώς ολοκληρώνεται το μωσαϊκό.

«Εκτιμούμε ότι είναι το μεγαλύτερο τοιχογραφικό μωσαϊκό που έχει ανακαλυφθεί ποτέ στον ρωμαϊκό κόσμο και συνεχίζουμε τις ανασκαφές για να διαπιστώσουμε πού τελειώνει», ανέφερε χαρακτηριστικά.

REUTERS/Remo Casilli

Το μεγάλο ερώτημα για την προέλευσή του

Οι ειδικοί τοποθετούν και αυτό το έργο στον 1ο αιώνα μ.Χ., ωστόσο δεν έχουν καταλήξει ακόμη στον ακριβή ρόλο που είχε το μωσαϊκό.

Δεν είναι σαφές εάν αποτελούσε τμήμα των πολυτελών εγκαταστάσεων που συνδέονταν με το συγκρότημα του Νέρωνα ή εάν αρχικά είχε δημιουργηθεί για μια ξεχωριστή ιδιωτική κατοικία, την οποία ο αυτοκράτορας ενσωμάτωσε αργότερα στις δικές του εγκαταστάσεις.

Ολόκληρη η περιοχή άλλαξε χαρακτήρα αρκετές δεκαετίες αργότερα. Το 109 μ.Χ., ο αυτοκράτορας Τραϊανός μετέτρεψε τον χώρο σε δημόσια λουτρά.

Το «Μεγάλο Μωσαϊκό», αλλά και η γειτονική τοιχογραφία που έχει ονομαστεί «Ζωγραφισμένη Πόλη», αποτελούσαν τότε μέρος του σκηνικού που αντίκριζαν οι άνθρωποι οι οποίοι επισκέπτονταν τα λουτρά.

REUTERS/Remo Casilli

Μια ολόκληρη πόλη-λιμάνι σε ψηφιδωτή σύνθεση

Τμήμα του μωσαϊκού είχε εντοπιστεί ήδη κατά τις ανασκαφές της δεκαετίας του 1990. Ωστόσο, ένα μέρος του δεν κατέστη δυνατό να ανασυρθεί.

Αυτό που έχει διασωθεί αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή, πολύχρωμη σύνθεση. Στο κέντρο της απεικονίζεται μια οχυρωμένη πόλη-λιμάνι, ιδωμένη από ψηλά, με τείχη, πύργους και δημόσιες πλατείες. Η συγκεκριμένη μορφή απεικόνισης θεωρείται ιδιαίτερα ασυνήθιστη για τον 1ο αιώνα μ.Χ.

Οι λεπτομέρειες της παράστασης περιλαμβάνουν αποχρώσεις του μπλε και της τερακότας, οι οποίες έχουν υποστεί τη φθορά του χρόνου. Οι σκηνές που εκτυλίσσονται μέσα στην πόλη μοιάζουν σχεδόν με μια θεατρική παράσταση που ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια του θεατή.

REUTERS/Remo Casilli

Φιλόσοφος, ποιητής, κένταυρος και μυστηριώδεις μορφές

Στο επάνω τμήμα του μωσαϊκού εμφανίζονται σε κοντινή απεικόνιση διάφορες μορφές, σαν να παρακολουθούν όσα συμβαίνουν στην πόλη και στο λιμάνι.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ένας γενειοφόρος φιλόσοφος σε φυσικό μέγεθος μαζί με τη μούσα του, ενώ εμφανίζονται επίσης ένας νεαρός ποιητής, διάφορα αγάλματα και ένας κένταυρος.

Η σύνθεση περιλαμβάνει ακόμη μια θεατρική σκηνή με κίονες, γιρλάντες και φυτικά σπειροειδή μοτίβα.

Οι δημιουργοί του έργου χρησιμοποίησαν μπλε και λευκό μάρμαρο, αλλά και πολύτιμους λίθους, δημιουργώντας ένα οπτικό αποτέλεσμα που παραπέμπει στο φως του ήλιου να αντανακλάται πάνω στη θάλασσα.

Παρά την εντυπωσιακή λεπτομέρεια, παραμένει άγνωστο εάν η πόλη που παρουσιάζεται είναι ένας πραγματικός τόπος του αρχαίου ρωμαϊκού κόσμου ή μια ιδανική, φανταστική πόλη.

«Θα μπορούσε να είναι ένας πραγματικός τόπος ή μια φανταστική πόλη, δεν είμαστε σίγουροι», δήλωσε ο Πατσέτι. Όπως εξήγησε, καμία γνωστή πόλη δεν παρουσιάζει ακριβώς τα ίδια αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά, αν και είναι πιθανό κάποιο λιμάνι της εποχής να διέθετε παρόμοια στοιχεία.

Η «Ζωγραφισμένη Πόλη» των 2.000 ετών

Εξίσου εντυπωσιακή είναι και η γειτονική τοιχογραφία, η οποία έχει λάβει την ονομασία «Ζωγραφισμένη Πόλη».

Βρίσκεται ανάμεσα σε δύο κίονες, στην είσοδο του χώρου όπου εντοπίστηκε το μεγάλο μωσαϊκό, και είχε επίσης αποκαλυφθεί κατά τις ανασκαφές της δεκαετίας του 1990.

Η τοιχογραφία χρονολογείται στον 1ο αιώνα μ.Χ. και καταλαμβάνει έκταση περίπου 10 τετραγωνικών μέτρων.

Οι παραστάσεις που σώζονται πάνω της παρουσιάζουν μια ακόμη περιτειχισμένη πόλη, στην οποία διακρίνονται πύλη που οδηγεί στο λιμάνι, δρόμοι, θέατρο και ναός.

Η λεπτομέρεια των παραστάσεων είναι αντίστοιχη με εκείνη που χαρακτηρίζει το μεγάλο ψηφιδωτό.

Οι ανασκαφές συνεχίζονται

Η αρχαιολογική έρευνα, πάντως, δεν έχει ολοκληρωθεί. Οι ειδικοί προσπαθούν αυτή την περίοδο να αποκαλύψουν ακόμη ένα τμήμα του μωσαϊκού, στο οποίο αναπαρίσταται ο τρύγος και η διαδικασία παραγωγής κρασιού.

Οι νέες ανακαλύψεις αποτελούν την κορύφωση μιας προσπάθειας που κράτησε 14 χρόνια και στόχο είχε όχι μόνο την αποκάλυψη των έργων, αλλά και τη συντήρηση και ανάδειξή τους.

Από αρχαία λουτρά σε χώρο πολιτισμού

Ο αρχαιολογικός χώρος εκτείνεται σε περίπου 60.000 τετραγωνικά μέτρα και περιλαμβάνει τα εκτεταμένα ερείπια των Λουτρών του Τραϊανού, καθώς και την εξέδρα τους.

Πρόκειται για ένα μεγάλο ημικυκλικό τοίχωμα στήριξης με εσοχές, οι οποίες θεωρείται ότι συνδέονται με τη χρήση των λουτρών και ως αρχαίας βιβλιοθήκης.

Μάλιστα, ο χώρος πρόκειται σύντομα να αποκτήσει και μια νέα πολιτιστική λειτουργία. Σύμφωνα με αξιωματούχους της Ρώμης, θα φιλοξενεί παρουσιάσεις βιβλίων, σε μια συμβολική αναφορά στην αρχική χρήση του ως βιβλιοθήκη.

Για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών έχουν ήδη δημιουργηθεί ειδικοί πεζόδρομοι, ενώ εγκαταστάθηκε και φωτισμός που αναδεικνύει τις ιδιαίτερα λεπτομερείς παραστάσεις του μωσαϊκού και της τοιχογραφίας.

Περιορισμένη πρόσβαση για το κοινό

Η πρόσβαση του κοινού θα ξεκινήσει αρχικά σε δοκιμαστική βάση και με αυστηρούς περιορισμούς.

Μόνο 15 επισκέπτες θα μπορούν να βρίσκονται κάθε φορά στον χώρο και οι επισκέψεις θα πραγματοποιούνται αποκλειστικά τα Σαββατοκύριακα.

Η δοκιμαστική αυτή περίοδος κρίθηκε απαραίτητη προκειμένου οι αρμόδιοι να παρακολουθήσουν τον τρόπο με τον οποίο τα ιδιαίτερα ευαίσθητα αρχαιολογικά έργα αντιδρούν στην αυξημένη υγρασία και στις κλιματικές μεταβολές που προκαλεί η παρουσία περισσότερων ανθρώπων.

Με βάση τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας θα αποφασιστεί εάν και πότε θα επιτραπεί η ευρύτερη πρόσβαση.

«Επιστρέφουμε αυτό το μοναδικό θαύμα στην πόλη», δήλωσε ο δήμαρχος της Ρώμης, Ρομπέρτο Γκουαλτιέρι, κατά την τελετή εγκαινίων, υπογραμμίζοντας τη σημασία της αποκάλυψης και της επιστροφής των μοναδικών αυτών έργων στο κοινό